Menu

PLANKTON POLITYCZNY

Blog polityczny o planktonie politycznym

Partie chrześcijańsko-demokratyczne w Polsce (by Pawmak)

planktonpolityczny

Leon XIIIPrzedwojenne partie chadeckie

Główną polską partią chadecką okresu międzywojennego było Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji (Wojciecha Korfantego), istniejące w latach 1919–1937. Powstało ono ze scalenia kilku środowisk chadeckich, funkcjonujących jeszcze od I dekady XX wieku. W latach 1920–1925 PSChD używało nazwy Chrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracy (po czym wróciło do dawnego szyldu). W 1922 do ChNSP wcieliło się Chrześcijańskie Zjednoczenie Ludowe. Po przewrocie majowym w 1926 PSChD stało się jedyną aktywną chadecką partią w Polsce, jednak doszło w niej później do rozłamów. Część działaczy w 1931 odeszła do sanacji, inni w 1934 założyli Zjednoczenie Chrześcijańsko-Społeczne (także prosanacyjne), a w 1935 powstały dwie kolejne rozłamowe planktonpartie – Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji.

Drugą ważną partią istniejącą w tamtym okresie była Narodowa Partia Robotnicza (połączyła się ona z PSChD w 1937). Powstała ona w 1920 z połączenia dwóch innych: Narodowego Stronnictwa Robotniczego (powstałego w 1905) i Narodowego Stronnictwa Robotników (powstałego w 1917, z którego rozłamowcy niezgadzający się na powstanie NPR weszli do PSChD).

Partie chadeckie istniejące jeszcze w okresie zaborów to Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe (założone w 1896 przez ks. Stanisława Stojałowskiego), Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji (działające w zaborze rosyjskim) i galicyjskie Chrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Robotnicze (które współtworzyło potem PSChD). W 1920 powstało Narodowo-Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe, które w 1922 przekształciło się w Stronnictwo Chrześcijańsko-Narodowe. W 1925 współtworzyło ono większą partię o tej samej nazwie, łącząc się z istniejącym od 1920 Chrześcijańsko-Narodowym Stronnictwem Rolniczym. Po przewrocie majowym działacze ugrupowania podzielili się – prosanacyjni utworzyli Chrześcijańskie Stronnictwo Rolnicze, a pozostali związali się z endecją (ChSR nie było pierwszą partią o tej nazwie, bowiem wcześniej w Małopolsce działało inne ChSR, które w 1922 było członkiem koalicji "Chjena", z kolei z endecją ZLN-owską współpracowało w tym okresie Chrześcijańskie Stronnictwo Robotnicze – ChSRb). Innym ugrupowaniem chadeckim było prosanacyjne Narodowo-Chrześcijańskie Zjednoczenie Pracy (zasiadało w Sejmie Śląskim w latach 1930–1939, działali w nim byli członkowie większych partii chadeckich).

Osobną kategorią są partie katolickie, które nie mają w dużym stopniu charakteru chadeckiego, jednak (podobnie jak endecja) są pokrewne ideowo i można o nich wspomnieć ze względu na podobieństwo o odwołaniu się w nazwie do religii. W 1912 powstała w Grudziądzu Polsko-Katolicka Partia Ludowa. W 1918 utworzone zostało w Galicji Polskie Stronnictwo Katolicko-Ludowe. Źródła pozostawiają wątpliwości, czy nie było ono tożsame z Polskim Centrum Katolicko-Ludowym, które miało powstać w 1927 przy aprobacie episkopatu, jednak jego program jest identyczny z programem PSKL z 1926. Wg jednego ze źródeł, które nie wymienia w indeksie PCKL, PSKL w 1928 zmieniło nazwę na Stronnictwo Katolicko-Ludowe, wchodząc w skład BBWR (w I połowie lat 30. posłem BBWR reprezentującym tę partię był Ignacy Czuma – ojciec Andrzeja Czumy z PO). Ponadto na terenie Polski działała Ukraińska Katolicka Partia Ludowa, powstała w 1930 (w 1932 przemianowała się na Ukraińską Odnowę Ludową).

W 1937, w wyniku wspomnianego połączenia PSChD i NPR, powstało Stronnictwo Pracy (współtworzył je również Związek Hallerczyków). W okresie II wojny światowej działało ono w konspiracji, a w 1946 grupa antykomunistów z SP postanowiła zawiesić działalność partii. Do 1950 pozostali działacze ciągnęli jednak partię, by ostatecznie wstąpić do SD. Antykomunistyczne SP działało na emigracji, a w 1989 wróciło do kraju jako Chrześcijańsko-Demokratyczne Stronnictwo Pracy).

Partie chadeckie okresu III RP

ChDSP w latach 90. było członkiem różnych koalicji i nie startowało samodzielnie w wyborach. W 1993 zmodyfikowało nazwę – odtąd brzmiała ona:  Chrześcijańska Demokracja – Stronnictwo Pracy. Po dołączeniu do ugrupowania w 2000 niewielkiej Koalicji Ludowo-Niepodległościowej, partia przyjęła historyczną nazwę SP, pod którą istnieje do tej pory, jednak aktywność ugrupowania zanikła. W latach 2000. Stronnictwo Pracy współpracowało z różnymi partiami, głównie z PiS.

W wyborach w 1991 w ramach komitetu Chrześcijańska Demokracja ChDSP wystartowało wspólnie z Polskim Forum Chrześcijańsko-Demokratycznym. Partię tę utworzyli w 1991 działacze PAX i PZKS (mających koła w Sejmie PRL). W 1993 PFChD przemianowało się na Stronnictwo Demokracji Polskiej, a rozwiązało w 1999 (działacze poszli głównie do ZChN).

Także w 1991 powstała Chrześcijańska Partia Pracy. Od 1993 działała jako Federacja Polskiej Przedsiębiorczości, a rozwiązała się pod koniec lat 90. (była w KKW "Ojczyzna", potem w sojuszu z ROP).

Największą w III RP partią o identyfikacji chadeckiej była powstała w 1990 Partia Chrześcijańskich Demokratów (była w KKW "Ojczyzna", potem w AWS). W 1999 połączyła się z Ruchem dla Rzeczypospolitej i częścią Porozumienia Centrum, tworząc Porozumienie Polskich Chrześcijańskich Demokratów. To z kolei w 2002 połączyło się ze Stronnictwem Konserwatywno-Ludowym, tworząc SKL – Ruch Nowej Polski (rozwiązane w 2003 w związku z planami powołania, na miejsce jego i Ruchu Społecznego, Partii Centrum, która istniała w latach 2004–2008).

Typowo chadecką partią była także założona przez Lecha Wałęsę Chrześcijańska Demokracja III Rzeczypospolitej Polskiej, powstała w 1997. Jej program był co najmniej inspirowany programem niemieckiej CDU. ChDRP, formalnie nadal istniejąc, nie przejawia praktycznej aktywności (może za wyjątkiem zbliżenia w ostatnim okresie z Prawicą Rzeczypospolitej). Podobny nurt polityczny reprezentowała istniejąca w latach 2003–2010 partia Chrześcijańska Demokracja, założona przez Leszka Zielińskiego (byłego działacza PC i wałęsowskiego BBWR).

Partią raczej katolicką niż chadecką, jednak chrześcijańską z nominacji, było działające w latach 1989–2010 Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe (bardzo znaczące w latach 90.). Partią nominalnie katolicką jest powstały w 1997 Ruch Katolicko-Narodowy, założony przez Antoniego Macierewicza.

W III RP powstało także wiele partii nie identyfikujących się nominalnie jako chadecja, jednak zawierających mniej lub więcej elementów chadeckich w programie. Największe z nich to Porozumienie Centrum, powstałe na jego miejsce Prawo i Sprawiedliwość, także Ruch Społeczny AWS, Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe oraz, przynajmniej w ostatnim okresie, Polskie Stronnictwo Ludowe. W strukturach międzynarodowych z nurtem chadeckim oprócz PSL związana jest Platforma Obywatelska, w początkowym okresie działalności należała do niego również Unia Wolności. Z obecnego "planktonu" za najbliższe chadecji można chyba uznać (oprócz wymienionych ugrupowań, a także reaktywowanego SKL) partię Polska Jest Najważniejsza, Solidarną Polskę, Prawicę Rzeczypospolitej, Stronnictwo "Piast" czy Przymierze dla Polski.

                                                           * * *

Zostań bloga FANEM NA FACEBOOKU

STRONA GŁÓWNĄ BLOGA

SPIS PARTII



Komentarze (12)

Dodaj komentarz
  • awdar

    Sorry, ale będą krytyczny, za dużo informacji upchanych na raz, ta dużo ugrupowań na centrymetr kwadratowy. Nie ma wiadomości o Chjenie, o udzialen polityków w rządach itd. To materiał na co najmniej 3 teksty.

  • xyz123459

    Witam.
    Czy istnieje jakaś możliwość, żeby posłuchać audycji ze stycznia z autorem bloga o politycznym planktonie w podcastach radia TokFM?
    Pozdrawiam.

  • kcramsib

    Niestety muszę się zgodzić z awdarem: tekst jest, w istocie, zwykłą wyliczanką partii chadeckich i okołochadeckich - czytelnik nie dowiaduje się o nich nic, prócz tego, że istniały. I zaraz o tym zapomni, spamiętanie kilkunastu czy więcej nazw następujących jedna po drugiej nie jest bowiem możliwe - sama lektura jest po prostu męcząca...

    Czego zabrakło? Charakterystyki ruchu, opisu podejmowanych przez poszczególne partie (choćby te najważniejsze) działań (Front Morges!!), wymienienia polityków (choćby takich jak Paderewski, Chaciński, Popiel czy Jankowski)... chadecja to temat rzeka o którym powstała niejedna książka, kilka akapitów po prostu nie mogło nawet się zbliżyć do wyczerpania tematu.

  • pawmak

    Wszystko prawda co mówicie, ale trzeba by było zrobić wiele odcinków, dlatego ograniczyłem się do wymienienia partii i opisania ich losów w największym skrócie. I tak myślałem, że autor podzieli to na 2 odcinki, bo wydawało mi się długie. Nie opisywałem więc koalicji (nie tylko z II, ale i z III RP), bo o chadeckich bytach niepartyjnych można się dużo rozpisywać. Nie chodzi o to, żeby ktoś wszystko zapamiętał, tylko żeby sobie mógł zerknąć w dowolnej chwili, jakby chciał ulokować jakąś partię w historii. Jak chcecie, mogę zrobić osobny tekst o chadeckich koalicjach.

  • chart6600

    SChN (i ChSR) w żaden sposób nie były chadeckie - ani w programie, ani genezie, ani deklaracjach. To były formacje konserwatywne, SChN z elementami monarchistycznymi i nacjonalistycznymi (choć nie endeckimi). Jeśli zaś chodzi o III RP, to można też wspomnieć efemeryczne porozumienie PChD, KK i PL z roku 1996, czyli początków AWS, kiedy to Janowski, Łączkowski i Ujazdowski powołali Porozumienie Konserwatyno-Ludowe "Chadecja".

  • pawmak

    To ostatnie to koalicja, a koalicji nie opisywałem (przynajmniej na razie).

    SChN zależy które, bo były 2. To drugie było współtworzone przez ChNSR, które było chadeckie w dużej mierze (choć była też tam krytyka demokracji i tendencje do państwa wyznaniowego). Można było napisać, która konkretnie partia z chrześcijaństwem w nazwie w jakim stopniu była chadecka i dlaczego, ale to też by było za długie, jakby się w takie niuanse wdawać.

  • wt82

    Wiele z wymienionych partii to nie były typowe partie chadeckie,a raczej narodowo-katolickie mniej lub bardziej związane ideologicznie z endecją. Należy w tym nurcie umieścić zarówno Korfantego,Paderewskiego, jak i Narodową Partię Robotniczą. W tej ostatniej było tam radykalnych nacjonalistów i w pewnym momencie powstała tam nawet frakcja narodowo-socjalistyczna. Haller, który był jednym z liderów powstałego w latach 30-tych Stronnictwa Pracy uchodził wcześniej za bardzo radykalnego narodowca. Przedwojenne partie "chadeckie" to były by dziś odpowiedniki raczej takiego LPR-u niż establishmentowej chadecji.

  • pawmak

    Nie można porównywać tak bardzo tamtych partii do obecnych, bo to się na lewo przesunęło. Tamta chadecja była chyba bardziej na prawo niż obecna LPR czy Prawica Rzeczypospolitej. PSChD Korfantego jak na tamte czasy było typową chadecką partią. Zacytuję książkę, na której się opierałem:
    Partią, która nie pozostawia żadnej wątpliwości co do swojej chadeckiej tożsamości jest Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji. Jego program (...) w swojej strukturze i treści przypomina analizowane w poprzednich rozdziałach manifesty współczesnych zachodnich chadecji. No, tu nawet jest mowa o podobieństwie do współczesnej zachodniej chadecji...
    O NPR jest m.in. tak: Spoglądając na program NPR (...) w pierwszych rzędzie rzuca się w oczy jej prorobotniczy charakter. (...) Istnieją jednak elementy programu pozwalające uznać tę formację bliższą chrześcijańskiej demokracji niż innym partiom robotniczym. Przede wszystkim jest to uznanie etyki chrześcijańskiej jako podstawy działalności.

  • awdar

    Co prawda Korfanty, jako wicepremier, był tym który najbardziej nalegał na siłowe rozwiązanie problemu strajkujących robotników w październiku 1923 r.

  • karol542

    Tworzący ten artykul ma naprawdę wielką wiedzę, ale chciał upchać za dużo w jednej wypowiedzi. Niemniej wielki szacun za taką wiedzę :D

  • pawmak

    No wiedza to książkowo-wikipedyczna, tyle że trzeba się trochę orientować, żeby się dobrze poruszać w tych źródłach. Upchałem tylko partie, bo na koalicje ani wyniki wyborów miejsca nie starczyło (a tytuł wyraźnie traktuje o partiach). Spróbuję jeszcze zrobić o tych koalicjach.

  • awdar

    OT: Tymczasem prawdziwie polscy Polacy powstają:

    sphotos-d.ak.fbcdn.net/hphotos-ak-ash4/487907_506341219404454_481077770_n.jpg

Dodaj komentarz

© PLANKTON POLITYCZNY
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci